زنان حاملان فرهنگ تابآوری در جامعه
به گزارش خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا»؛ فرهنگ مقاومت در تاریخ معاصر ایران، بدون حضور زنان نه شکل میگرفت و نه تداوم مییافت. دوران دفاع مقدس، نقطه عطفی در بازتعریف نقش فرهنگی زنان بود؛ آنان نهتنها در قامت مادران، همسران و خواهران شهدا، بلکه به مثابه خالقان شبکههای فرهنگیِ خودجوش، پاسداران سرمایههای نمادین ایثار و همبستگی، و بازتولیدکنندگان ارزشهایی ظاهر شدند که تاروپود فرهنگ ملی را مستحکمتر از همیشه بافتند. مساجد و محافل زنانه در آن سالها، به کانونی برای بازآفرینی فرهنگ پایداری تبدیل شدند و زن ایرانی ثابت کرد که فرهنگ دفاع، نه یک روایت مردانه، بلکه میراثی جمعی و زنانهپذیر است. این مجموعه گفتگوها، روایتی از همان میراث فرهنگی است که هنوز در لایههای عمیق هویت جمعی ما جاریست.
بیشتر بخوانید
زنان بدون ساختار اداری، شبکه پشتیبانی ساختند
الناز باقری، مشاور امور بانوان فرمانداری شهرستان ابهر، در گفتگو با خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا»؛ به یکی از درخشانترین جنبههای حضور زنان در دوران دفاع مقدس اشاره کرد و آن را توانایی آنان در شکلدهی به شبکههای خودجوش و فراسازمانی دانست.
وی افزود: مساجد و محافل زنانه در آن سالها بیآنکه در چارچوبهای اداری خشک تعریف شوند، به سرعت به مراکز لجستیکی و پشتیبانی تبدیل شدند.
مشاور امور بانوان در فرمانداری شهرستان ابهر با تأکید بر اهمیت این الگو برای امروز و فردای کشور تصریح کرد: هرگاه دشمن پای در میدان بگذارد، رمز ماندگاری در «تمرکززدایی» از ساختارهای مدیریتی و تکیه بر هستههای محلی و مردمی نهفته است.
وی خاطرنشان کرد: زنان ایرانی با تجربهای که از آن سالها اندوختهاند، به خوبی میدانند چگونه تار و پود پیوندهای اجتماعی را چنان مستحکم ببافند که حتی اگر مرکزیتهای ارتباطی از کار بیفتد، این شبکههای مردمی همچنان به عنوان سدی نفوذناپذیر به فعالیت خود ادامه دهند.
وی به تحول نقش زنان از پشتیبانی سنتی به حضور تخصصی اشاره کرد و گفت: اگر نگاهی به دهه ۶۰ بیندازیم، حضور زنان اغلب در قالب امداد و پشتیبانی دیده میشد، اما درس بزرگی که از دل آن سالها بیرون آمد، ضرورت تخصصیشدن مقاومت بود.
باقری یادآور شد: امروز میبینیم که زنان با حضور پررنگ در دانشگاهها و عرصههای علمی، ادامهدهنده همان ارادهای هستند که در ستادهای پشتیبانی شکل گرفت.
وی متذکر شد: برای رویارویی با تهدیدهای نوین، این «دانش زنانه» در عرصههایی مانند جنگ الکترونیک، پدافند غیرعامل، پزشکی بحران و دیپلماسی عمومی است که میتواند معادلات قدرت را به نفع ما تغییر دهد.
باقری با اشاره به تجربه جنگ تحمیلی خاطرنشان کرد: دشمن پیش از آنکه خاک را اشغال کند، به دنبال اشغال «امید» و «اعتماد» در جامعه است.
وی عنوان کرد: زنان ما به عنوان اصلیترین خالقان سرمایه اجتماعی، این درس را به خوبی آموختهاند که نخستین خط دفاعی در برابر هرگونه تجاوز، حفظ انسجام داخلی است، آنان با بازتولید فرهنگ ایثار و همبستگی در بستر جامعه، اجازه نمیدهند شکافهای مذهبی، قومی و طبقاتی که هدف اصلی اتاقهای فکر دشمن است، در جامعه عمق پیدا کند.
زنان از تدارکات تا پزشکی و مهندسی پیش رفتند
اکرم نوری، کارشناس علوم اجتماعی، در گفتگو با خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا»؛ گفت: بحران فراگیر جنگ، ساختارهای اجتماعی را دچار تزلزل کرد. در غیاب مردانی که در جبههها حضور داشتند، زنان ناگزیر مسئولیتهای مدیریتی، اقتصادی و تربیتی خانواده را به تنهایی بر عهده گرفتند.
وی با بیان اینکه این تجربه زمینهساز افزایش استقلال و قدرت تصمیمگیری زنان شد و به تدریج کلیشههای جنسیتی را به چالش کشید، افزود: حضور زنان در عرصههایی همچون تولید صنعتی، کشاورزی و حتی رسانه نشان داد که آنان ظرفیت بالایی برای ورود به حوزههایی دارند که پیشتر در انحصار مردان تصور میشد.
کارشناس علوم اجتماعی با تأکید بر اینکه مفهوم «تابآوری اجتماعی» در دوران دفاع مقدس پیوندی ناگسستنی با حضور زنان داشت، تصریح کرد: برگزاری مراسم یادبود شهدا، مراقبت از مجروحان در بیمارستانهای صحرایی و پشت جبهه، و روحیهبخشی به خانوادههای داغدیده، همگی اقداماتی بود که از فروپاشی روانی جامعه در برابر بمبارانها و فقدانها جلوگیری کرد. زنان با ایجاد ظرفیت سازگاری در میان اقشار مختلف، توان مقابله با تنشهای ناشی از جنگ را در جامعه تزریق کردند.
وی با اشاره به اینکه پژوهشهای جامعهشناختی نشان میدهد سرمایه اجتماعی در ایران طی سالهای دفاع مقدس در یکی از بالاترین سطوح تاریخی خود قرار داشت، یادآور شد: زنان از جمله عاملان اصلی تولید این سرمایه بودند، زیرا فعالیتهای آنان بر پایه «اعتماد متقابل»، «همبستگی» و «ایثار» شکل گرفته بود. در این میان، رابطه میان پایگاه اجتماعی - اقتصادی و میزان مشارکت نیز قابل تأمل است.
نوری خاطرنشان کرد: اگرچه زنان تمامی طبقات اجتماعی در دفاع مقدس نقش داشتند، اما شواهد نشان میدهد که زنان طبقه متوسط به دلیل آگاهی اجتماعی بالاتر و حساسیت بیشتر نسبت به مفاهیمی چون وطن و فرهنگ ملی، بیشترین سهم را در فعالیتهای سازمانیافته ایفا کردند. این گروه با بهرهگیری از تحصیلات و تخصص خود در حوزههایی مانند پزشکی و مهندسی، مشارکت را از سطح تدارکاتی به سطحی تخصصی و فناورانه ارتقاء دادند.
زنان از نیروی کمکی به ستون فقرات بدل شدند
لیلا انصاری، کارشناس مسائل زن و خانواده، در گفتگو با خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا»؛ گفت: مشارکت اجتماعی زنان در جنگ تنها یک مقطع گذرا نبود، بلکه بذرهایی را کاشت که در دهههای بعد به شکل مطالبهگری برای حضور در عرصههای سیاسی و اجتماعی جوانه زد. این تجربه نشان داد هرگاه بستر برای مشارکت فعال فراهم باشد، زنان میتوانند در پیچیدهترین بحرانهای ملی، نقش «تثبیتکننده» ایفا کنند.
وی با اشاره به اینکه جنگ تحمیلی با همه تلخیهایش، آزمونی برای ظرفیتهای نهفته جامعه زنان ایران بود، افزود: زنانی که از پستوی خانهها خارج و به متن حوادث وارد شدند، ثابت کردند که دفاع مقدس بدون حضور هوشمندانه و مؤثر آنان، نهتنها در جبهههای نبرد، بلکه در جبهه پایداری اجتماعی، ناتمام میماند. امروز بازخوانی این نقش، فراتر از یک تجلیل تاریخی، ضرورتی برای درک توانمندیهای نیمی از پیکره جامعه در مسیر توسعه و تعالی ملی است.
کارشناس مسائل زن و خانواده با تأکید بر اینکه تجربه گرانسنگ مشارکت زنان در دوران دفاع مقدس تنها یک برگ از تقویم تاریخ نیست، تصریح کرد: این تجربه، بلکه یک «الگوی زنده» و استراتژیک برای ترسیم جایگاه زن ایرانی در مواجهه با چالشهای سخت آینده و هرگونه تجاوز احتمالی به شمار میآید. این میراث، دربردارنده درسهای کلیدی است که میتواند تابآوری ملی را در برابر تهدیدات نوین بازتعریف کند.
وی با اشاره به اینکه نخستین درس این تجربه، تغییر نگاه به نقش زن از یک نیروی کمکی به یک ستون فقرات استراتژیک است، اظهار کرد: در نبردهای آینده که لزوماً محدود به مرزهای جغرافیایی نیستند و ابعاد سایبری، اقتصادی و جنگ نرم را در بر میگیرند، زنان آموختهاند که «دفاع» یک مفهوم یکپارچه است.
انصاری خاطرنشان کرد: درس بزرگ جبههها این بود که پیروزی در خط مقدم، مستلزم ثبات در بدنه جامعه است. زنان در آینده ایران، مدیران این ثبات خواهند بود؛ یعنی کسانی که با مدیریت بحران در سطح خرد (خانواده) و کلان (جامعه)، مانع از فروپاشی روانی و اجتماعی در برابر فشارهای خارجی میشوند.
زنان ایران در دفاع مقدس، فراتر از نقشهای پشتیبانی، حاملان اصلی فرهنگ ایثار، همبستگی و تابآوری بودند. آنان با بازتولید ارزشهای مقاومت در بستر مساجد، محافل زنانه و خانواده، میراثی ناملموس خلق کردند که امروز در عرصههای تخصصی و اجتماعی همچنان الهامبخش است. این تجربه نشان میدهد فرهنگ دفاع، روایتی زنانهپذیر و ماندگار در هویت ملی ایران است.
انتهای خبر/